Çoklu Pestisit Kalıntısı Nedir? Bir Gıdada Birden Fazla Pestisit Kalıntısı Bulunabilir mi?

Bir gıdanın içindekiler listesini okumak, onu tanımak için önemli bir başlangıç. Ancak gıda hakkında bilmek isteyebileceğimiz her şey ambalajın üzerinde yazan içeriklerden ibaret değil.

Üretim sürecinde kullanılan tarım uygulamaları ve bu süreçlerin ardından gerçekleştirilen analizler de gıdayı değerlendirirken dikkate alınabilecek başlıklar arasında yer alıyor.

Bu noktada karşımıza çıkan kavramlardan biri pestisit kalıntısı. Ancak konu yalnızca bir üründe pestisit kalıntısının bulunup bulunmadığıyla sınırlı değil. Aynı gıda numunesinde birden fazla pestisit etken maddesine ait kalıntı da tespit edilebilir.

Peki çoklu pestisit kalıntısı nedir? Bir gıdada neden birden fazla pestisit kalıntısı bulunabilir? Pestisit analizleri bize ne anlatır?

Gelin, adım adım bakalım.

Pestisit kalıntısı nedir?

Pestisitler; tarımsal üretimde zararlı organizmalar, hastalıklar veya yabancı otlarla mücadele gibi amaçlarla kullanılan maddeleri kapsayan geniş bir gruptur.

Bu maddelerin kullanımı sonrasında gıda veya yem üzerinde ya da içinde bulunabilen izler pestisit kalıntısı olarak adlandırılır.

Ancak burada önemli bir ayrım var:

Bir pestisit kalıntısının laboratuvar analizinde tespit edilmesi ile ilgili mevzuatta belirlenen maksimum kalıntı limitinin üzerinde bulunması aynı anlama gelmez.

Bu nedenle pestisit analizlerinde yalnızca “kalıntı var mı, yok mu?” sorusuna değil, hangi etken maddenin hangi miktarda tespit edildiğine de bakılır.

Çoklu pestisit kalıntısı nedir?

Çoklu pestisit kalıntısı, aynı gıda numunesinde birden fazla pestisite ait kalıntının ölçülebilir düzeyde tespit edilmesini ifade eder.

Basit bir örnekle düşünelim.

Bir meyve veya sebze numunesi laboratuvarda analiz edildiğinde yalnızca A etken maddesi değil; A, B ve C gibi birden fazla pestisit etken maddesine ait kalıntılar tespit edilebilir.

İşte bu durum genel olarak çoklu kalıntı veya çoklu pestisit kalıntısı kavramıyla ifade edilir.

Bu nedenle kapsamlı bir pestisit değerlendirmesinde önemli soru yalnızca:

“Pestisit bulundu mu?”

değildir.

Bunun yanında şu sorular da önem kazanır:

• Hangi pestisit etken maddeleri araştırıldı?
• Hangi etken maddeler tespit edildi?
• Tespit edilen miktarlar nedir?
• İlgili ürün için belirlenmiş maksimum kalıntı limitleri nelerdir?
• Analiz yöntemi hangi maddeleri kapsıyor?

Kısacası, tek başına “pestisit” kelimesinden çok daha fazla veri söz konusudur.

Bir gıdada birden fazla pestisit kalıntısı bulunabilir mi?

Evet. Aynı gıda numunesinde birden fazla pestisit kalıntısının tespit edilmesi mümkündür.

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin (EFSA) yayımladığı Avrupa Birliği pestisit kalıntıları raporları da çoklu kalıntıların izlenen başlıklardan biri olduğunu gösteriyor.

Örneğin EFSA'nın 2023 yılına ilişkin koordineli kontrol programında incelenen 13.246 numunenin %16,9'unda birden fazla pestisit kalıntısı ölçülebilir düzeyde tespit edildi. Bazı ürün gruplarında bu oran daha yüksek gerçekleşti. Aynı raporda bir armut numunesinde 14 farklı pestisit kalıntısının ölçüldüğü örnek de bulunuyor.

Ancak burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekiyor:

Birden fazla pestisit kalıntısının tespit edilmesi, tek başına ürünün maksimum kalıntı limitlerine uygun olmadığı anlamına gelmez.

Her bir etken madde, ilgili mevzuat ve o gıda için belirlenen limitler çerçevesinde değerlendirilir.

MRL nedir?

Pestisit kalıntılarından söz edildiğinde sık karşılaşılan kavramlardan biri MRL, yani Maximum Residue Level'dır.

Türkçede Maksimum Kalıntı Limiti olarak ifade edilir.

MRL, belirli bir pestisitin belirli bir gıda veya yem üzerinde ya da içinde yasal olarak izin verilen en yüksek kalıntı düzeyini ifade eder.

Dolayısıyla laboratuvar analizinde bir etken maddenin tespit edilmiş olması tek başına değerlendirme yapmak için yeterli değildir. Tespit edilen miktarın ilgili gıda ve etken madde için geçerli olan maksimum kalıntı limitiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Türkiye'de pestisitlerin maksimum kalıntı limitleri Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir.

Çoklu kalıntı varsa ürün limit dışı mıdır?

Hayır, bu iki kavram aynı şey değildir.

Bir üründe birden fazla pestisit kalıntısının tespit edilmesi, o ürünün otomatik olarak maksimum kalıntı limitlerini aştığı anlamına gelmez.

Örneğin aynı numunede üç farklı etken madde ölçülmüş olabilir. Her birinin sonucu, ilgili etken madde ve ürün için geçerli limitler doğrultusunda ayrı ayrı değerlendirilir.

EFSA da birden fazla pestisit kalıntısı bulunan bir ürünün, her bir pestisit için belirlenen yasal limitlerin aşılmaması durumunda yalnızca çoklu kalıntı bulunması nedeniyle MRL mevzuatına aykırı kabul edilmediğini belirtiyor.

Bu ayrım, pestisit analiz sonuçlarını doğru yorumlayabilmek açısından oldukça önemli.

Çoklu pestisit kalıntıları nasıl tespit edilir?

Bir gıdanın görünüşüne, kokusuna veya tadına bakarak hangi pestisit kalıntılarını içerdiğini anlamak mümkün değildir.

Bunun için laboratuvar analizi gerekir.

Laboratuvarlarda kullanılan çoklu kalıntı analiz yöntemleri sayesinde aynı numune içerisinde çok sayıda pestisit etken maddesi araştırılabilir.

Analiz sonucunda hangi maddelerin araştırıldığı, hangilerinin ölçülebilir düzeyde bulunduğu ve tespit edilen miktarlar raporlanabilir.

Dolayısıyla “pestisit analizli” ifadesinin arkasındaki önemli sorulardan biri de şudur:

Analizin kapsamı nedir?

Çünkü yalnızca analiz yapıldığını bilmek ile hangi etken maddelerin araştırıldığını ve sonuçların nasıl değerlendirildiğini bilmek aynı şey değildir.

“Tespit edilmedi” ne anlama gelir?

Pestisit analiz raporlarında karşılaşılabilecek ifadelerden biri de “tespit edilmedi” sonucudur.

Bu ifade günlük dilde zaman zaman “üründe kesinlikle hiçbir pestisit molekülü yok” şeklinde yorumlanabiliyor. Oysa laboratuvar sonuçları kullanılan analiz yönteminin ölçüm sınırları çerçevesinde değerlendirilir.

Bu nedenle bir analiz sonucunu değerlendirirken kullanılan yöntem, analiz kapsamındaki etken maddeler ve ölçüm limitleri birlikte ele alınmalıdır.

Başka bir ifadeyle:

Analiz sonucu, analiz kapsamıyla birlikte anlam kazanır.

Neden sadece “pestisit var mı?” diye sormak yeterli değil?

Çünkü pestisit analizi tek bir evet-hayır sorusundan daha fazla bilgi içerir.

Bir ürünü değerlendirirken:

Hangi maddeler araştırılmış?
Kaç farklı etken madde analiz edilmiş?
Herhangi bir kalıntı tespit edilmiş mi?
Tespit edildiyse miktarı ne?
İlgili maksimum kalıntı limiti ne?

gibi sorular daha açıklayıcı bir çerçeve oluşturur.

Özellikle çoklu kalıntı konusu da bu nedenle önemlidir. Aynı numunede birden fazla etken madde bulunabileceği için analiz kapsamını ve sonuçların nasıl raporlandığını bilmek, yalnızca “analiz yapıldı” bilgisinden daha fazla şey anlatır.

Organik ürünlerde pestisit analizi neden konuşuluyor?

“Organik” ve “pestisit analizli” ifadeleri birbirinin yerine geçen kavramlar değildir.

Organik üretim; üretim yöntemleri, kullanılabilecek girdiler, kontrol ve sertifikasyon süreçleriyle ilgili belirli kurallara dayanır.

Pestisit analizi ise alınan numunenin belirli etken maddeler açısından laboratuvarda incelenmesini ifade eder.

Bu nedenle bir ürün hakkında bilgi edinirken organik sertifikasyon ve laboratuvar analizleri farklı bilgi katmanları olarak değerlendirilebilir.

Tüketici açısından önemli olan da bu kavramların ne ifade ettiğini bilerek değerlendirme yapabilmektir.

Gıda seçerken analiz şeffaflığına nasıl bakabiliriz?

Bir ürün hakkında daha fazla bilgi edinmek istediğimizde yalnızca ön etiketteki birkaç ifadeye bakmak yerine daha kapsamlı sorular sorabiliriz.

Örneğin:

Ürünün içeriği açıkça belirtiliyor mu?

Organik olarak sunuluyorsa sertifikasyon bilgileri erişilebilir mi?

Pestisit analizi yapıldığı belirtiliyorsa analiz kapsamı hakkında bilgi veriliyor mu?

Sonuçların hangi yöntem ve kriterlere göre değerlendirildiği açıklanıyor mu?

Bu soruların amacı bir ürünü yalnızca tek bir ifadeye göre değerlendirmek değil; üretimden analize uzanan süreci daha iyi anlayabilmektir.

Çoklu pestisit kalıntısı hakkında bilinmesi gerekenler

Özetlemek gerekirse çoklu pestisit kalıntısı, aynı gıda numunesinde birden fazla pestisit etken maddesine ait kalıntının ölçülebilir düzeyde tespit edilmesi durumudur.

Ancak çoklu kalıntı bulunması ile maksimum kalıntı limitinin aşılması aynı şey değildir. Analiz sonuçlarının her bir etken madde, tespit edilen miktar ve ilgili mevzuatta belirtilen limitler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle pestisit konusunda yalnızca:

“Var mı?”

diye sormak yerine:

“Hangi etken maddeler araştırıldı, hangileri tespit edildi ve hangi miktarlarda?”

sorularını sormak daha açıklayıcıdır.

Çünkü gıdayı tanımak, yalnızca içindekiler listesini okumakla sınırlı değildir.

Üretim sürecini, sertifikasyonu ve analiz sonuçlarını bilmek de bilinçli bir değerlendirme yapmanın parçalarıdır.

Beyorganik olarak gıdada şeffaflığın; ürünün içeriğinden üretim sürecine, sertifikasyon bilgilerinden gerçekleştirilen analizlere kadar ulaşılabilir ve anlaşılır bilgi sunmakla başladığına inanıyoruz.

Gıdayı Seçerken Daha Fazlasını Sorun

Bir ürünü değerlendirirken yalnızca içindekiler listesine değil; üretim sürecine, sertifikasyon bilgilerine ve gerçekleştirilen analizlere de bakabilirsiniz.

Beyorganik, ürünleriyle ilgili içerik, üretim ve analiz bilgilerini tüketicilerle açık ve anlaşılır şekilde paylaşmayı önemser.

Pestisit analizleri gerçekleştirilen Beyorganik ürünlerini ve ürünlere ilişkin detaylı bilgileri incelemek için Beyorganik ürünlerini keşfedin.